मराठीत निबंध लिहितांना खालील बाबींचा विचार करावा –
प्रामुख्याने निबंधाचा विषय कोणता असेल त्याची स्पष्ट समज द्यावी. विषय स्पष्ट असल्याने निबंधातील मुख्य धुरा स्पष्ट होतील. निबंधाची सुरवात ही विषयाची महत्वाची बाब असावी.
निबंधाचे मुख्य भागात विषयाविषयी तपशीलवार माहिती, तर्क, उदाहरणे द्यावीत. प्रत्येक भागानंतर सुसंगत शिरोवाक्य आणि शिरोवाक्यानंतर पुढील भाग सुरू करावा.
निबंधाचा शेवटचा भाग संक्षेपपणे पूर्वीच्या बाबतीत सारखा असावा. शेवटी निष्कर्ष म्हणून निबंधातील मुख्य बाबी सांगितल्या जातील.
निबंधातील भाषा सोपी, सुपीठ असावी. अनेकदा जटिल शब्द, भाषा वापरणे टाळावे. अर्थ समजण्यासाठी भाषा सोपी असली पाहिजे.
निबंधाचे वर्गन योग्य असावे. प्रत्येक खंडानंतर फाशी द्यावी. प्रत्येक खंडाचे शीर्षक वेगळे असावे. शीर्षकांमध्ये क्रमानुसारी सुरवात, प्रगती आणि निष्कर्ष दर्शविला जावा.
निबंधात लघुशिर्षकांचा वापर करून मुख्य बाबी सांगता येतात. लघुशिर्षकांमुळे वाचकाला निबंधाचा अर्थ सोपासून समजतो.
निबंधात इतर लेखकांच्या मतांचे, तर्कांचे सन्मानी उल्लेख करावेत. यानंतर आपले मत मांडावे किंवा त्यास आव्हान द्यावे.
निबंधात योग्य असेल तर चित्र, तालिका, ग्राफ इत्यादींचा वापर करता येऊ शकतो. पण ते संबंधित असावेत.
निबंधाचा शेवट महत्त्वाचा आहे. तेथे निष्कर्ष देऊन निबंध संपवावा. निष्कर्षात निबंधातून जो प्रमुख संदेश दिला गेला आहे तो सांगावा.
निबंधातील ओळी, शब्द, वाक्यरचना यांची खात्री करावी. छपाईच्या दौरात अकराव्या वाजता चुका बघाव्या.
निबंधाचे शीर्षक आकर्षक असावे. शीर्षकातूनच विषयाची स्पष्ट कल्पना होईल.
उपरोक्त बाबी लक्षात घेऊन निबंध लिहिल्यास तो सकारात्मक परिणाम देईल. वाचकाला निबंध समजणे आणि मनोरंजक वाटणे सोपे होईल.